Veiligheidsvoorraad berekenen: formule en voorbeelden

Shopper facing empty supermarket shelves after a stockout, showing why safety stock matters

In voorraad- en inkoopbeheer zijn er een aantal begrippen die je als ondernemer moet begrijpen om je winst op peil te houden. De veiligheidsvoorraad is daar een van. Die heeft veel invloed op je omzet, maar wordt door kleine bedrijven vaak niet goed berekend of zelfs vergeten.

Zonder veiligheidsvoorraad grijp je waarschijnlijk vaak mis. En als je niet hebt wat klanten zoeken, gaan ze zonder aarzelen naar een ander. Gelukkig zijn er beproefde methoden om dat te voorkomen.

Als je je veiligheidsvoorraad ruim op tijd berekent, vang je onverwachte veranderingen in de vraag op en beperk je de gevolgen van leveringsproblemen. Voordat we uitleggen hoe je de veiligheidsvoorraad berekent, eerst wat het precies is.

 

Wat is een veiligheidsvoorraad?

Een veiligheidsvoorraad is extra voorraad die dient als vangnet tussen de voorspelde aantallen en de werkelijke vraag van klanten. Deze buffervoorraad ligt vaak in het magazijn klaar voor als de vraag plotseling stijgt of er een nieuwe trend opkomt.

Een veiligheidsvoorraad hoeft niet uit eindproducten te bestaan. Het kan ook gaan om grondstoffen, om vertragingen bij leveranciers op te vangen.

 

Waarom is een veiligheidsvoorraad belangrijk?

Je bedrijf moet altijd producten beschikbaar hebben. Lege schappen kunnen de klantentrouw flink schaden.

Volgens een rapport in de Harvard Business Review blijft maar 7% tot 25% van de klanten winkelen als het gewenste artikel niet op voorraad is. Tot 43% van de klanten gaat naar een andere winkel om te vinden wat ze zoeken.

Het rapport schat dat een gemiddelde winkel tot 4% van de omzet verliest door lege schappen. Dat is erg veel, zeker voor kleine ondernemers.

Toch heeft volgens het rapport wereldwijd 8% van de bedrijven nog steeds te maken met tekorten.

Naast het financiële verlies is een veiligheidsvoorraad om deze redenen belangrijk:

Onnauwkeurige prognoses opvangen

Fouten in de vraagvoorspelling komen veel voor. Ze worden meestal groter als er leveringsproblemen zijn of als de vraag onverwacht verandert. De gevolgen werken vaak door in andere planningen, zoals de personeelsplanning.

Met de juiste veiligheidsvoorraad wordt het makkelijker om in de toekomst nauwkeuriger te voorspellen. Zo beperk je het verlies aan omzet en klantentrouw.

Kosten bij leveranciers beperken

Is een product op terwijl de vraag plotseling stijgt, dan moet de leverancier meestal sneller extra voorraad leveren. Dat heeft een sneeuwbaleffect op allerlei kosten.

De loonkosten voor administratie en magazijn stijgen waarschijnlijk. En omdat leveranciers vaak een toeslag rekenen voor spoedleveringen, kunnen die extra kosten flink aantikken voor een klein bedrijf.

Voorblijven op de concurrentie

Als klanten elders moeten zoeken omdat een product op is, jaag je ze recht in de armen van je concurrenten. Met de juiste buffervoorraad bescherm je je marktaandeel en houd je klanten tevreden, wat op de lange termijn loont.

Minder werkuren

Met een vaste veiligheidsvoorraad bespaar je veel papierwerk, overleg tussen teams en werk in het magazijn. Je voorkomt haastige e-mails, spoedverzoeken aan leveranciers en de ingewikkelde facturen die bij spoedorders horen. Dat scheelt je bedrijf veel geld, en je administratie- en magazijnmedewerkers verspillen geen tijd aan onnodig werk.

Nu je weet wat een veiligheidsvoorraad is en waarom die belangrijk is, is het tijd voor de cijfers erachter.

 

Veiligheidsvoorraad berekenen: wat heb je nodig?

Er zijn verschillende manieren om de veiligheidsvoorraad te berekenen, van heel eenvoudig tot behoorlijk ingewikkeld. Elke methode heeft voor- en nadelen; welke het beste past, hangt af van je verkoopmodel.

Maar voordat we bij de formules komen, eerst een paar belangrijke begrippen:

Levertijd berekenen

Simpel gezegd is de levertijd de tijd die een product nodig heeft om van grondstof tot schapklaar product te komen. Alles daartussen, zoals goedkeuringen, administratie, inspecties en leveringen, hoort bij de levertijd.

Dat klinkt eenvoudig, maar om de veiligheidsvoorraad te berekenen heb je de standaarddeviatie van die levertijden nodig. En daarvoor bereken je eerst de variantie.

Dat klinkt ingewikkeld, maar het valt mee als je weet hoe het werkt:

Stel dat je levertijden bij vijf leveringen 1, 2, 3, 4 en 5 dagen zijn.

De variantie bereken je met deze formule:

[(1-3)(1-3) + (2-3)(2-3) + (3-3)(3-3) + (4-3)(4-3) + (5-3)(5-3)]
5

Daarbij is 5 het aantal levertijden en 3 het gemiddelde.

Reken je dit uit, dan krijg je:

(4 + 1 + 0 + 1 + 4) = 2
5

In dit voorbeeld is de variantie dus 2.

De standaarddeviatie van de levertijd is de wortel uit de variantie. In dit geval is dat 1,41.

De vraag berekenen

De vraag hangt af van hoe vaak een product in een bepaalde periode wordt nabesteld en hoeveel je er in diezelfde periode werkelijk verkoopt.

Voor de gemiddelde vraag tel je je verkopen over een bepaalde periode op (bijvoorbeeld een maand) en deel je die door het aantal dagen (in dit geval 30 of 31).

Serviceniveau

Het serviceniveau, meestal uitgedrukt in een percentage, is de verwachte kans dat je in een bepaalde periode aan alle vraag kunt voldoen.

Is je serviceniveau voor een artikel bijvoorbeeld 90%, dan kun je 90% van de bestellingen van dat artikel op tijd leveren, terwijl 10% van de bestellingen vertraging kan oplopen door tekorten. Het serviceniveau hangt dus direct samen met de tevredenheid van klanten en je vermogen om op tijd te leveren.

Om het serviceniveau te bepalen op basis van verkochte eenheden, deel je het aantal op tijd geleverde eenheden door de totale vraag en vermenigvuldig je met 100.

Van alle artikelen veel voorraad aanhouden leidt tot hogere kosten. Bedrijven moeten dus kiezen tussen gemiste verkopen en voorraadkosten. Daarom stel je het serviceniveau vaak per artikel in: de artikelen met de meeste vraag krijgen het hoogste serviceniveau.

In de detailhandel ligt het gemiddelde serviceniveau meestal tussen 90% en 95%, en voor de snelst lopende artikelen tot 98%. Ter vergelijking: bij callcenters is het gemiddelde serviceniveau 80% van de gesprekken binnen 20 seconden beantwoord.

 

Formules om je veiligheidsvoorraad te berekenen

Methode 1: de basisformule voor de veiligheidsvoorraad

Bij deze formule vermenigvuldig je het aantal producten dat je per dag verkoopt met het aantal dagen veiligheidsvoorraad dat je denkt nodig te hebben. Dit is de eenvoudigste berekening.

Een winkel verkoopt bijvoorbeeld 10 artikelen per dag en schat op basis van de vraag in het verleden dat 20 dagen veiligheidsvoorraad het beste is. Met 10 × 20 kom je op een veiligheidsvoorraad van 200 eenheden.

Deze basisformule houdt geen rekening met andere factoren, zoals levertijd of schommelingen in de vraag. Maar je krijgt er wel een eerste idee mee van hoeveel eenheden je op voorraad moet houden, en van daaruit kun je verder rekenen.

Methode 2: veiligheidsvoorraad met standaarddeviatie

Heb je te maken met wisselende factoren, dan kun je de veiligheidsvoorraad beter berekenen met de standaarddeviatie.

De formule is: Z × σLT × D gem

Z staat voor het aantal bestellingen dat je verwacht te kunnen leveren, oftewel het serviceniveau.

σLT is de standaarddeviatie van de levertijd (zoals hierboven uitgelegd).

D gem is de gemiddelde vraag in een bepaalde periode.

Methode 3: de gemiddeld-maximaalformule

Bij korte levertijden is de gemiddeld-maximaalformule een goede manier om de optimale veiligheidsvoorraad te bepalen. Voor lange levertijden raden we deze formule niet aan.

Deze formule berekent hoeveel eenheden je in een bepaalde periode extra nodig hebt:

(maximale verkoop × maximale levertijd) – (gemiddelde verkoop × gemiddelde levertijd)

Dit is een van de meest gebruikte formules voor de veiligheidsvoorraad. Je hebt alleen de gemiddelde verkoop per dag, de gemiddelde levertijd, de maximale verkoop per dag en de maximale levertijd nodig.

Methode 4: veiligheidsvoorraad bij wisselende vraag

Schommelt de vraag maar is de levertijd stabiel, dan kun je met een paar cijfers je veiligheidsvoorraad berekenen.

De basisformule is in dit geval:

standaarddeviatie van de vraag × de wortel uit de gemiddelde levertijd

De standaarddeviatie van de vraag bereken je op dezelfde manier als de standaarddeviatie van de levertijd hierboven. Neem eerst de gemiddelde vraag over een bepaalde periode. Neem dan het gemiddelde van de gekwadrateerde verschillen; dat is je variantie.

Methode 5: veiligheidsvoorraad bij wisselende levertijd

Is de vraag stabiel maar wisselt de levertijd, dan helpt deze formule je om de veiligheidsvoorraad te berekenen:

Z × gemiddelde verkoop × standaarddeviatie van de levertijd

Z is hier de servicefactor die hoort bij het serviceniveau dat je wilt halen. Die vind je in een tabel van de normale verdeling.

Een voorbeeld: bij een serviceniveau van 90% is de factor 1,28, bij 95% is hij 1,64 en bij 75% is hij 0,67. Zo zet je het serviceniveau om in een servicefactor: zoek in de tabel de z-waarde die hoort bij de eenzijdige kans (in de tabel meestal aangegeven als P(Z <= z)) die gelijk is aan je gewenste serviceniveau. Bij een serviceniveau van 90% zoek je dus 0,9 in de kolom met kansen. De bijbehorende z-waarde is je servicefactor.

De gemiddelde verkoop en de standaarddeviatie van de levertijd bereken je met de methoden hierboven.

Met deze formule zie je hoe betrouwbaar je leveringen zijn en of je met een kleine veiligheidsvoorraad toe kunt. Schommelen je levertijden sterk, dan moet je meer voorraad aanhouden om ook over langere periodes aan de vraag te voldoen.

 

Je veiligheidsvoorraad bewaken met Nest Egg

Heb je je veiligheidsvoorraad berekend, dan wil je ook weten wanneer je eronder zakt. Met de voorraadbeheersoftware van Nest Egg vul je je veiligheidsvoorraad in als Ideale Hoeveelheid van een artikel, en krijg je een melding als de voorraad daaronder zakt. Je registreert inkopen en verkopen met je telefoon, zodat je aantallen altijd kloppen.

 

Tot slot

De juiste veiligheidsvoorraad is een belangrijk onderdeel van voorraadbeheer dat je als kleine ondernemer moet begrijpen en toepassen. Als je je veiligheidsvoorraad berekent en bijhoudt, helpt dat je bedrijf groeien, houd je je klanten tevreden en maak je op de lange termijn meer winst.